Naast bestuurscultuur werd bijna geen ander woord de afgelopen weken zoveel gebezigd aan het Binnenhof als dualisme. Het kwam veelvuldig ter sprake in het debat met de oud-verkenners, de procedure van het benoemen van een nieuwe Kamervoorzitter. Informateur Herman Tjeenk Willink bedeelde het een belangrijke rol toe in zijn eerste persconferentie.

De aanleiding was onder meer de toeslagenaffaire, waarbij het kabinet kritische Kamerleden tegenwerkte. Maar het openbaar worden van de verkennersnotitie met de woorden “positie Omtzigt, functie elders” en het debat daarover, versterkten de roep om dualisme pas echt.

Kamerleden horen niet besproken te worden tijdens een kabinetsformatie, was breed gedragen kritiek. Dat premier Rutte en de verkenners het er überhaupt over hadden, was het toonbeeld van de scheefgegroeide verhouding tussen macht en tegenmacht in de Kamer.

Om die tegenmacht te versterken, hebben we meer dualisme nodig, zo lijkt de politieke consensus te luiden. Daarmee kan de Kamer de regering beter controleren. Maar wat is dualisme en hoe valt het te bevorderen?

Dualisme vs. monisme

Je hebt twee soorten dualisme, zegt hoogleraar politicologie Tom van der Meer van de UvA. De eerste is politiek dualisme: “Dat is de verschillende rolverdeling tussen coalitiepartijen en oppositiepartijen.” In de huidige discussie gaat het echter meer om institutioneel dualisme, het verschil in rol tussen het kabinet en de Tweede Kamer. Het kabinet regeert, de Tweede Kamer controleert.

Daarmee hangt de discussie over macht en tegenmacht samen: in hoeverre zijn de taken van de regering en de volksvertegenwoordiging gescheiden? Als daar weinig sprake van is, dus als de samenwerking tussen het kabinet en de coalitiepartijen in de Kamer heel sterk is, is er sprake van monisme.

“Het dualisme is de laatste honderd jaar nooit echt sterk geweest in Nederland, maar in de afgelopen decennia zijn kabinet en Kamer meer naar elkaar toegegroeid”, vindt Van der Meer. “Regeerakkoorden zijn in de afgelopen veertig jaar steeds gedetailleerder geworden. In de formatie worden afspraken gemaakt waar iedere coalitiepartij zich dan vier jaar aan conformeert.”

Daardoor houden politici zich minder bezig met het controleren van de regering. Critici spreken er oneerbiedig ook wel van dat Kamerleden van coalitiepartijen zijn verworden tot stemvee, dat tekent bij het kruisje.

Informateur Herman Tjeenk Willink sprak gister ook over meer dualisme. Dat kan bereikt worden door een kleiner regeerakkoord:

2021-04-08 18:51:00

Aangeboden door: nos.nl