Decennialang vergaapten museumbezoekers in Amsterdam en Leiden zich aan ‘Toi Moko’, gemummificeerde hoofden met complexe Maori-tatoeages. Aandacht was er nauwelijks voor hoe ze 150 jaar geleden door lijkschennis, grafroof of zelfs moord hier eindigden. Totdat Maori zelf een campagne begonnen om hun voorouders terug te krijgen.

Het is een van de weinige echte succesverhalen die Jos van Beurden kan aanhalen in Ongemakkelijk Erfgoed, over de teruggave van koloniaal erfgoed. In dertig jaar haalde Nieuw-Zeeland 600 hoofden en lichaamsdelen terug van over de hele wereld. Ook de hoofden uit Nederland liggen tegenwoordig in een sacrale ruimte, bedoeld om de waardigheid van de overledenen te herstellen.

Hoewel westerse onwelwillendheid, stroperige bureaucratie en Oost-Indisch dove musea de boventoon voeren in het boek, is schrijver en onderzoeker Van Beurden hoopvol. Teruggave van roofkunst lijkt de norm te worden: Frankrijk kondigde baanbrekende plannen aan, Nederland volgde en verschillende musea zijn bereid topstukken af te staan.

“Vergeleken met een paar jaar geleden ben ik optimistischer geworden. Of het een waterscheiding is weten we pas achteraf, maar het is niet uitgesloten.”

Procedures verkorten?

De overtuiging dat roofkunst terug dient te gaan wint terrein in de museumwereld. Dat moet onvoorwaardelijk gebeuren, maande de Raad voor Cultuur, een advies dat door het kabinet werd overgenomen. Toch ziet Van Beurden, met zijn decennialange ervaring als onderzoeker koloniale collecties en teruggavekwesties, het in de praktijk nog vaak misgaan. Hij pleit ervoor snel concrete gebaren te maken.

“Het gaat om duizenden objecten, maar als je bijvoorbeeld kijkt naar 2020, toen is er één object teruggegaan. En daar was 2,5 jaar herkomstonderzoek voor nodig. Dat schiet dus niet op.”

“Je kunt een verkorte procedure instellen voor objecten waarvan algemeen wordt aangenomen dat het roofbuit is. Dan heb je tijd voor objecten die veel moeilijker zijn uit te zoeken. De huidige procedures roepen soms irritatie op: Sri Lanka heeft wel wat beters te doen dan het spelletje mee te spelen.”

2021-06-05 10:27:05

Aangeboden door: nos.nl