Nergens ter wereld is er zoveel persvrijheid als in Europa, maar door nepnieuws, tegenwerking en intimidatie staat de journalistiek in het hele continent onder druk. Dat concludeerde Reporters without Borders (RSF) deze week bij de bekendmaking van de jaarlijkse ranglijst van landen met de meeste persvrijheid.

Nederland daalde, voor het derde jaar op rij, een plekje op de index en staat nu op de zesde plaats, achter vier Scandinavische landen en Costa Rica. Over Nederland schrijft RSF: “De overheid geeft de pers te weinig toegang tot informatie, inlichtingendiensten schenden de privacy van journalisten en populistische politici brengen media in diskrediet.”

Hongarije (92) en Bulgarije (112) scoren van alle EU-landen het slechtst. Verder valt ook de gestage daling van Polen (van 62 naar 64) op. Het lijkt een ver-van-mijn-bed-show, maar ook in Nederland kan persvrijheid in gevaar komen, waarschuwen hoofdredacteuren uit deze landen in gesprek met de NOS.

“Het gebeurt namelijk in kleine stapjes”, zegt Teodora Peeva, hoofdredacteur van de Bulgaarse krant Sega. “Het is een langzaam proces van jaren”, zegt ook Veronika Munk, die leiding geeft aan de Hongaarse nieuwssite Telex.

De ervaringen van de hoofdredacteuren tonen opvallend veel overeenkomsten. Met een soortgelijk stappenplan wordt de pers in hun land monddood gemaakt. “Het is allemaal heel doordracht”, zegt Péter Peto, hoofdredacteur van de grootste nieuwssite van Hongarije, 24.hu. “Dat is waarom het West-Europese landen niet doorhebben hoe autocratische leiders te werk gaan.”

Stap 1: Traineer het werk

Het begint met ogenschijnlijk onschuldige stapjes, zegt Peeva over haar ervaringen in Bulgarije. “Eerst krijg je moeilijk informatie los van de autoriteiten, vervolgens worden je vragen helemaal niet meer beantwoord.” Ook toegang tot publieke bronnen of persbijeenkomsten kan worden ontzegd. “Hier in Bulgarije worden persconferenties gehouden zonder de aanwezigheid van pers. Premier Borissov heeft al een jaar geen media meer te woord gestaan.”

“Het wordt ons extreem moeilijk gemaakt om in contact te komen met de regering”, zegt Telex-hoofdredacteur Veronika Munk. Als voorbeeld noemt ze de kwestie-Szajer, waarbij een prominente Hongaarse politicus werd betrapt op een illegaal seksfeest voor homo’s in Brussel. Bewindslieden over het schandaal bevragen werd bemoeilijkt, omdat nabij het premierskantoor de verzamelde pers op afstand werd gehouden door agenten.

Het brengt de informatievoorziening in gevaar, zegt Munk. Dat wordt juist nu, tijdens de coronapandemie, pijnlijk duidelijk. “De coronataskforce heeft nog geen enkele vraag van ons beantwoord, ook zijn we niet welkom in ziekenhuizen.”

Stap 2: Intimidatie

Wanneer een journalist echt lastig is, volgt er intimidatie, vertelt de Bulgaarse Teodora Peeva. “Een collega moest zich onlangs op het politiebureau melden omdat hij vragen had gesteld over hardhandig politieoptreden tijdens protesten. Hij werd daar een tijdlang verhoord zonder advocaat, dat was pure intimidatie.”

2021-04-25 08:42:45

Aangeboden door: nos.nl